قاضى احمد تتوى / آصف خان قزوينى
2298
تاريخ الفي ( فارسى )
علما به استقبال او بيرون آمده با وى ملاقات نمودند . طغرل بيگ با ابهّت و شوكت هرچه تمامتر به بغداد درآمده در جانب شرقى شهر فرود آمد « 1 » . و در جمعهء اوّل ، در بغداد بعد از ذكر القاب خليفه طغرل بيگ را ذكر كردند و بعد از آن ملك رحيم را نام بردند و در آخر همين رمضان اسم ملك رحيم را از خطبه قطع نمودند و او را دستگير نموده به قلعه شيراز « 2 » فرستادند . اواخر ملوك بويه بود در عراق عرب . و مدّت حكومت او در بغداد شش سال و دو ماه بود « 3 » . بعد از گرفتن ملك رحيم ، طغرل بيگ به دار الاماره درآمده امراى او در خانههاى ديالمه و اتراك آنجايى فرود آمده هر يكى منزلى مناسب را متصرّف شدند و بهواسطهء مهمّات ، ميانهء اتراك و عامّهء خلايق جنگى عظيم شد كه آخر كار به آنجا رسيد كه جانب شرقى بغداد تمامى به تاراج رفت . و اين فتنهاى عظيم بود كه در بغداد روى نمود . و امّا ارسلان بساسيرى چون ديد كه طغرل بيگ به بغداد درآمد و او را بىتوسّل به پادشاهى ذىشوكت ، كه مردم اطاعت او را از جمله واجبات دانند و مخالفت او مستلزم شقاوت ، مقاومت او ممكن نيست ، بالضّروره ملازمت المستنصر باللّه علوى را وجههء همّت خود ساخته از عراق عرب متوجّه ديار مصر شد و به رحبه رفته توقّف نمود و عريضهاى به خدمت المستنصر باللّه فرستاده اظهار اخلاص و يكجهتى قديم كرد و اظهار اين معنى نمود كه : اگر از حضرت خلافت امدادى شود عراق عرب را در حوزهء تصرّف اولياى دولت قاهرهء ايشان آوردن به اسهل وجه ميسر است . چون فرستادهء بساسيرى به ملازمت المستنصر باللّه رسيده عريضه را به موقف عرض رسانيد ، المستنصر با او تلطّف بسيار كرده منشور ايالت ولايت رحبه با خلعتى فاخر و نيابت از قبل خود به بساسيرى فرستاده وعدهء امداد و اعانت نموده او را بر تسخير ولايت عباسيّه تحريض و ترغيب بليغ فرمود . و در اين سال ، دخيرة الدّين ابو العباس محمّد بن القائم بامر اللّه ، كه وليعهد او بود ، از دار فنا به دار بقا رحلت فرمود . بر فوت او در بغداد عزا و مصيبت عام شد ؛ چنانچه رئيس الرؤسا در مجلس تعزيت نشسته امرا و اعيان را به جامه پاره كردن و دستار از سر انداختن مكلّف گردانيد و سه روز در دار الخلافه به مراسم تعزيت قيام نمودند .
--> ( 1 ) . از اين تاريخ به مدّت سيزده ماه طغرل بىآنكه با خليفه ديدار كند در بغداد ماند ، و در اين مدّت تمامى ارتباط ميان وى و خليفه از طريق وزراى طرفين بود ؛ - تاريخ ايران ، پژوهش دانشگاه كيمبريج ، ج 5 ، ص 53 . ( 2 ) . و به محروسهء رى به قلعهء طبرك فرستاد ؛ - سلجوقنامه ، ص 19 . ( 3 ) . و چهار سال بقيّهء عمرش را در اسارت و حبس سلجوقيّان به سر برد ، و بدينترتيب دولت ديلميان در عراق پس از بالغ بر يكصد سال برافتاد ، ولى حكومت آل بويه چند سال ديگر در فارس دوام آورد ؛ - بندارى ، زبدة النصره ، ترجمهء فارسى ، ص 12 ؛ مير خواند ، روضة الصّفا ، ج 4 ، ص 105 ؛ تاريخ ايران ، پژوهش دانشگاه كيمبريج ، ج 5 ، ص 52 .